เพราะสัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าเป็นเรื่องพื้นฐานที่ช่างไฟจำเป็นต้องรู้ หรือแม้ไม่ใช่ช่างไฟ เป็นผู้อยู่อาศัย หรือผู้ดูแลระบบที่เกี่ยวข้องกับไฟฟ้าก็ควรให้ความสนใจ เนื่องจากสัญลักษณ์ดังกล่าวเป็นตัวแทนของสิ่ง ๆ ต่างในวงจร เช่น อุปกรณ์ไฟฟ้า แหล่งจ่ายไฟฟ้า การต่อวงจร ตลอดจนการลงกราวนด์ และอื่น ๆ อีกมากมาย ซึ่งในบทความนี้เราจะพาไปทำความรู้จักกับสัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าทั้งหมดกัน !
สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้า คืออะไร ?
สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้า คือรูปภาพหรือเครื่องหมายที่ใช้แทนอุปกรณ์ไฟฟ้าและส่วนประกอบต่าง ๆ ในวงจรไฟฟ้า เปรียบเสมือนภาษาสากลที่ช่วยให้วิศวกร นักออกแบบ ช่างไฟฟ้า และบุคคลทั่วไปสามารถเข้าใจ สื่อสาร และวิเคราะห์การทำงานของวงจรไฟฟ้าได้ตรงกันอย่างมีประสิทธิภาพ
ความสำคัญของสัญลักษณ์ทางไฟฟ้าที่ควรรู้
- ช่วยให้เข้าใจการทำงานของวงจรไฟฟ้า เพราะสัญลักษณ์ทางไฟฟ้าเป็นตัวแทนบ่งบอกถึงหน้าที่และการทำงานของอุปกรณ์แต่ละชิ้นภายในวงจร ทำให้ผู้ที่มีความรู้ความเข้าใจสัญลักษณ์ทางไฟฟ้า สามารถอ่านและนำไปวิเคราะห์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ว่าจะเป็นทิศทางการไหลของกระแสไฟฟ้า จุดเชื่อมต่อ ตลอดจนฟังก์ชันการทำงานของวงจร เป็นต้น
- องค์ประกอบสำคัญในการออกแบบและเขียนวงจรไฟฟ้า เพราะสัญลักษณ์เหล่านี้ถูกใช้แทนอุปกรณ์แต่ละชนิดในวงจร โดยเขียนออกมาในรูปแบบของภาพ ทำให้สามารถอ่านและเข้าใจได้ง่ายดาย ใช้ได้ทั้งในแบบวงจรภายในบ้าน ตลอดจนระบบไฟฟ้าที่ซับซ้อนของโรงงานอุตสาหกรรม
- เป็นเครื่องมือช่วยวิเคราะห์ปัญหาและแก้ไข เมื่อเกิดปัญหาในวงจรไฟฟ้า สัญลักษณ์ทางไฟฟ้าจะเปรียบเสมือนเครื่องมือที่ช่วยวิเคราะห์หาสาเหตุ โดยช่างไฟฟ้าจะสามารถหาจุดบกพร่องได้จากสัญลักษณ์บนแผงวงจร พร้อมระบุอุปกรณ์ที่ขัดข้อง หาสาเหตุของปัญหาเบื้องต้น เพื่อนำไปสู่แนวทางแก้ไขที่มีประสิทธิภาพ
รวมสัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าและความหมาย
1. สัญลักษณ์สายและการต่อสาย
อุปกรณ์ | สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้า | หน้าที่ของอุปกรณ์ |
---|
สาย (wire) | | ทำหน้าที่ให้กระแสไฟไหลผ่านจากส่วนหนึ่งไปส่วนอื่นของวงจร |
---|
จุดต่อสาย | | แสดงจุดเชื่อมต่อของสายไฟ แต่ในกรณีที่ในวงจรมีสายต่อตัดกันเป็นสี่แยก จะต้องเขียนรูปตัว T สองตัวต่อกันแบบกลับหัว และเหลื่อมกันเล็กน้อย |
---|
สายไม่ต่อกัน | | สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าที่ใช้ในวงจรที่ซับซ้อน มีสายไฟเยอะ โดยจะใช้แสดงแทนสายไฟที่ตัดกัน แต่ไม่ได้เชื่อมต่อกัน |
---|
2. แหล่งจ่ายกำลังไฟฟ้า
อุปกรณ์ | สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้า | หน้าที่ของอุปกรณ์ |
---|
เซลล์ | | แทนแหล่งจ่ายพลังงานไฟฟ้า ทำหน้าที่จ่ายพลังงานไฟฟ้าให้วงจร |
---|
แบตเตอรี่ | | ใช้แทนแหล่งจ่ายพลังงานไฟฟ้า แบบแบตเตอรี่ แสดงให้เห็นว่ามีมากกว่า 1 เซลล์ต่อเข้าด้วยกัน |
---|
ป้อนไฟตรง(DC) | | ใช้แทนลักษณ์การจ่ายกำลังไฟแบบกระแสตรง DC = ไฟกระแสตรง ไหลทิศทางเดียวเสมอ |
---|
ป้อนไฟสลับ(AC) | | ใช้แทนสัญลักษณ์การจ่ายกำลังไฟแบบกระแสตรง AC = ไฟกระแสสลับ เปลี่ยนทิศทางการไหลตลอด |
---|
ฟิวส์ | | แทนฟิวส์ ซึ่งเป็นอุปกรณ์นิรภัยชนิดหนึ่ง สำหรับใช้ป้องกันการลัดวงจร และการใช้กระแสเกินในวงจรไฟฟ้า |
---|
หม้อแปลง | | สัญลักษณ์ขดลวดสองขดเชื่อมกันด้วยแกนเหล็ก ใช้แทนหม้อแปลง |
---|
ดิน (Earth) (กราวนด์) | | แทนสายกราวนด์ ต่อลงดิน ตามข้อบังคับของการไฟฟ้านครหลวง สายดินใช้ติดตั้งเพื่อความปลอดภัยสำหรับการใช้งานไฟฟ้า |
---|
3. อุปกรณ์หลอดไฟ, ไส้ความร้อน ,มอเตอร์ และอีกมากมาย
อุปกรณ์ | สัญลักษณ์วงจร | หน้าที่ของอุปกรณ์ |
---|
หลอด (แสงสว่าง) | ![lamp (lighting) symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXfVe2Jx7uCyIAg_JmfQm0aFZaxkHMuzAlIsqxm6Nzv0G1e7fr8-Swnte9AT1OpihSCmxZZdTeBbf9O_KVfJTw_MuMm6Oh8IhWdUvs-KzVkylBddl3_UZjb9xM5b4OOWmcSxV5ps_qfKeA-_g3LOeFWPYm-j?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนหลอดไฟ แหล่งกำเนิดแสงสว่าง |
---|
หลอด (ตัวชี้) (Indicator) | ![lamp (indicator) symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXcPcNa0vi7-hg5Cs9XTd8hgu7f1EsjuuFm9FN4vM5QC7-GC4yFNlAst-IkBWWSbFWFxy9fkQISnKs390aWKWzvVfVYWyG7mpqbwFHpSKh-3YOTexhGCJiBKVKErgU9edQECCCFv1Vtq-Bt6I3HRXzO0HjoG?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนหลอดที่เป็นตัวแปลงพลังงานไฟฟ้าเป็นแสง สัญลักษณ์ ใช้สำหรับเป็นหลอดตัวชี้บอก เช่น หลอดไฟเตือนบนหน้าปัดรถยนต์ หรือหน้าเครื่องบันทึก กล้องวงจรถูกปิด เป็นต้น |
---|
ตัวทำความร้อน (Heater) | ![heater symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXf6XpKLrccFFarIHv8pgnw16LQdm87WTt9VdqnGbY3aldR31D2NboHD9-01JSVOPye8iCgK_dbql-3-NbnWNtlONpVczMr3kbJ3PWW0221WykTRwj4C7BmJUsZOOj_pXwnCuaAJs4ibg1Fagsqs17Wrh0WU?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนอุปกรณ์ที่ทำหน้าที่เป็นตัวแปลงพลังงานไฟฟ้า ให้เป็นความร้อน |
---|
มอเตอร์ | ![motor symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXfKWNA8mS3bH7tGAYZ8aCcJiO16w70DtLzW7tDcLzKXfOk17lHZzVmj1kYUzUFqYA9pvI9kkqD-8nAZYf5EzQXrudMReQSNYOGedEZmWAiO6McoFOVCyblDnq7kxP2ZMFXlY8CpLSEu648Z_4EJhFs4EV8q?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนตัวแปลงพลังงานไฟฟ้าเป็นพลังงานจล (หมุน) |
---|
กระดิ่ง (Bell) | ![bell symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXeV0v4eQfivo18DUk8lSV4RY1p69725KemrfotxrAR8ZYvqDrZvo7vPB56rWy5LJ0DngqXKsl0F5JRiXdF6EHx6oqt8nGzPD0jWKElLX6Le7jxxwhTwrXLfLIj7YIklzQYyAJq1zVwT6UgD4CZsvfn72gX1?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | ใช้แทนอุปกรณ์ตัวแปลงพลังงานไฟฟ้าให้เป็นเสียง |
---|
ตัวเหนี่ยวนำ | ![inductor symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXecDMHFL98WzAGdkIewCBn-7ALArel4C5zLTIRAqrtJDt3TKxKwGlGHW1JLHVsXTBdOo2DJIwfY4_NVkx2wmGFwWEV9f1V0tLwa1OCAUSFnzQy3g-rD6nw8dknzg2xquKEiaMfyx_Ff3Pt6l99k_UvFOKqt?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | สัญลักษณ์ที่ใช้แทนตัวเหนี่ยวนำ อาทิ ขดลวด หรือโซลินอยด์ ทำหน้าที่สร้างสนามแม่เหล็กเมื่อมีกระแสไฟฟ้าไหลผ่าน แปลงพลังงานไฟฟ้าให้กลายเป็นพลังงานกลได้ |
---|
4. สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าแทนสวิตช์
![](https://image.makewebcdn.com/makeweb/0/sk9CwIWQ3/DefaultData/ดูสัญลักษณ์วงจรไฟฟ้า_สัญลักษณ์สวิตช์มีกี่แบบ.jpg?v=202405291424)
อุปกรณ์ | สัญลักษณ์วงจร | หน้าที่ของอุปกรณ์ |
---|
สวิตช์กดต่อ | ![push-to-make switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXcHdhfcOSSg1fs1qG0fl14CVnItxIqRVCeJQ4HPtn0TojikwP2dhw3IzMj_8ItsUmVI69nZAkIjPYQDYQU2bD6vgDr9YqgXaTPOd36us_hVZOiuY38Jd5e9Y2wIKMNsvsnn8a6UvLccLYlcJ-PaniQXWbQ?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | ใช้แทนสวิตช์แบบกด ทำหน้าที่ให้กระแสไฟไหลผ่าน เมื่อมีการกดลงบนอุปกรณ์ เช่น สวิตช์กริ่งประตูบ้าน เป็นต้น |
---|
สวิตช์กดตัด | ![push-to-break switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXceVMT-JpZFKyPQtJOqb84sQ-LphPriqtx0eZhlZxDafVOZ-Zb5Xvo4twCxAsDByNXrsVDZgpquX1VWe_4lBz2qZHdV_bEOJ-ucnieXRm66pNQNSXXphKqOULiW6dn6EzBo627uw6x6JnyXPaENoPjcOYuP?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | ใช้แทนสวิตช์แบบกด ทำหน้าที่แตกต่างจากสวิตช์แบบกดต่อ แต่จะทำหน้าที่ตัดและต่อวงจรทางไฟฟ้า โดยนิยมใช้ในการควบคุมการทำงานของมอเตอร์ เป็นต้น |
---|
สวิตช์ปิดเปิด (SPST) | ![SPST on-off switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXfdRsihLKqEnmp8Ww_eayvZrXgFr2PJHb1ZcmpYPKBmPi2EG6FrZGYBPLo7ciH8IiOuW938iO-PaQe4r4Qm7ZUA0vCPMyJCjrgI1VKNpoZMmGXmsfd1OnroIrOuIXPKTHg48fmLpyvJ-u6BLqRSyxH-NToV?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนสวิตช์แบบ SPST (Single Pole Single Throw) เป็นสวิตช์ทั่วไปที่ใช้สำหรับเปิด-ปิดอุปกรณ์ไฟฟ้า |
---|
สวิตช์สองทาง (SPDT) | ![SPDT switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXextWOTPdRkWWKw9NuLVmWfANqM8josAzfSDwyaSsHtG1iKBNwZMLVRIOhFQiFM-f3b9yu-o9uC1wGWE0XWeIARRIkcMIdrAQWE8f4Hn8fnfRN_gzSXPXHRvg6afXLhOVGVY5DOGxYxFZ_dlScsnvvs-os?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนสวิตช์แบบ SPDT (Single Pole Double Throw) ซึ่งเป็นสวิตช์สองทาง เลือกการทำงานได้ 2 รูปแบบ ประกอบไปด้วย 3 เทอร์มินอล คือ input 1 ขา และ output 2 ขา เหมาะสำหรับใช้ในการสลับการทำงานระหว่างวงจรสองวงจร |
---|
สวิตช์ปิดเปิดคู่ (DPST) | ![DPST switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXckXi9kNwp4arca1v_BxwDSF16plZM2pmW5euCWbo0FSyZjEni6Q3LtsSfNd4XZuz6btwNRuINzWMmwF3V9y2TbeNpoP2t3WuVxAmEb6Ix4nk53WxzqNEwVctCN7Ixq6ox9tLeUkE-TBy568Wb_gvOHf3FT?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนสวิตช์แบบ DPST (Double Pole Single Throw) ประกอบไปด้วย 4 เทอร์มินอล คือ input 2 ขา และ output 2 ขา ตัวอย่างการใช้งานที่มักพบเห็นได้ในอุปกรณ์คัทเอาท์ |
---|
สวิตช์สองทางคู่ (DPDT) | ![DPDT switch symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXd5UYZOtZgdSffGx76pNWgDY7cwiSlqCaC3cfB32faTfxXE3oY_0Rx9GYV9QguI8cEEHIqql4KIbNyaPvYqmq2EfDFtCMKMviX_SxLnRSZT7e85ksQqWwYR693GIo9XD_seg7KkUBMABDpPdmYp9ta1afHD?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | แทนสวิตช์แบบ DPDT (Double Pole Double Throw) สวิตช์สองทางแบบคู่ สามารถตัดต่อวงจรการทำงานได้พร้อมกันถึง 2 วงจรในเวลาเดียวกัน ประกอบไปด้วย 6 เทอร์มินอล คือ input 2 ขา และ output 4 ขา ใช้เป็นสวิตช์ควบคุมทิศทางการหมุนของมอเตอร์ |
---|
รีเลย์ | ![relay symbol](https://lh7-us.googleusercontent.com/docsz/AD_4nXfBIq-0SuV3s5AVZXeGg0U0ty33r0Dpmyrs8O99h5_xsG-Mo-sdfUx-RR3nM-moWCxlBeXk3tV_0liZHCd9S9gUMSG4R57mupF35QptA_84gl0u0bfkNd-SQpVxIBy1WaEq1XGavylL3Hp4pubpsbqAu6w?key=QZ0z_-HMSozCnU-nx4xGxw) | ใช้แทนสวิตช์รีเลย์ ทำงานได้เมื่อมีไฟ เช่น 12 โวลท์ 24 โวลท์ มาป้อนให้ขดลวดแกนเหล็ก ทำหน้าที่เป็นสวิตช์ต่อวงจรหรือตัดวงจร NO = ปกติตัด COM = ขาร่วม NC = ปกติต่อ |
---|
5. สัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าแทนตัวต้านทาน
อุปกรณ์ | สัญลักษณ์วงจร | หน้าที่ของอุปกรณ์ |
---|
ตัวต้านทาน | | ใช้แทนตัวต้านทานกระแสไฟ ทำหน้าที่ต้านการไหลของกระแส เช่น การใช้ตัวต้านทานต่อเพื่อจำกัดกระแสที่ไหลผ่าน LED |
---|
ตัวต้านทานปรับค่าได้ (rheostat) | | ใช้แทนอุปกรณ์ต้านทานที่ปรับค่าได้แบบ rheostat ใช้สำหรับปรับกระแส ตัวอย่างเช่น ปรับความสว่างของหลอดไฟ, ปรับความเร็วมอเตอร์, และปรับอัตราการไหลของประจุเข้าในตัวเก็บประจุ เป็นต้น |
---|
ตัวต้านทานปรับค่าได้ (Potentiometer) | | ใช้แทนอุปกรณ์ต้านทานไฟฟ้า ปรับค่าได้ชนิดมีสามคอนแทค (Potentiometer) สามารถเปลี่ยนแปลงความต้านทานตั้งแต่ 0 - 10k ohm ด้วยการหมุนปรับแกน Wiper เหมาะสำหรับการนำไปใช้ควบคุมอุปกรณ์ต่าง ๆ หรือการป้อน input ในลักษณะข้อมูล Analog ใช้สำหรับการหรี่ไฟ "Dim" LED |
---|
ได้ทำความเข้าใจกับสัญลักษณ์วงจรไฟฟ้าทั้งหมดกันไปแล้ว แต่การจะออกแบบและติดตั้งระบบให้ปลอดภัย สัญลักษณ์ไม่ได้เป็นเพียงตัวแปรเดียวที่ตอบโจทย์เท่านั้น แต่สายไฟที่ได้มาตรฐานยังเป็นอีกหนึ่งสิ่งจำเป็นอย่างมากในระบบไฟฟ้าด้วยเช่นกัน
ไว้วางใจเลือกซื้อสายไฟและอุปกรณ์เชื่อมต่อระบบไฟฟ้าที่ปลอดภัยได้ที่ STS Thonburi บริษัทขายส่งสายไฟจากแบรนด์ชั้นนำมากมาย เช่น ขายสายไฟ Thai Union, สายไฟ Fuhrer, สายไฟ PKS และอื่น ๆ อีกมากมาย ในราคาที่เหมาะสม พร้อมให้คำปรึกษาอย่างละเอียดทุกการซื้อขาย สามารถติดต่อสอบถามเพิ่มเติม หรือสั่งซื้อกับเราได้เลย
แหล่งอ้างอิง
- สัญลักษณ์ที่ใช้ในวงจร (Circuit Symbols). สืบค้นเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2567 จาก https://icelectronic.com/beginner/study/symbol.htm
- เจาะลึก 4 หน้าสัมผัสของสวิตช์ที่คุณควรรู้ . สืบค้นเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2567 จาก https://misumitechnical.com/technical/electrical/4-type-spst-spdt-dpst-dpdt/